Al zeventig jaar trekt onze schaapskudde over de uitgestrekte heide van de Renderklippen in de gemeenten Epe en Heerde. Zeven decennia waarin de seizoenen elkaar onafgebroken hebben afgewisseld, waarin lammeren werden geboren, generaties herders kwamen en gingen en de heide telkens opnieuw tot leven kwam onder de rustige tred van honderden schapen.
Wie vroeger een herder over de heide zag trekken, zag de stilte zelf. Zijn dagen werden bepaald door het ritme van de natuur: het zachte ritselen van de wind door de struikhei, het bellen en geblaat van de schapen, de zang van veldleeuweriken. Gevaar kende de heide nauwelijks. De schapen deden onverstoorbaar waarvoor zij al eeuwen worden gehouden: zij aten het opkomende gras, de jonge berken en de opslag van dennen, en behoedden zo de heide voor het bos dat haar langzaam zou opslokken. Zonder hun dagelijkse arbeid zou dit karakteristieke landschap verdwijnen.
Die taak is onveranderd gebleven. Maar de wereld om de kudde heen veranderde.
Met de terugkeer van de wolf op de Veluwe keerde ook een eeuwenoud spanningsveld terug. Waar de herder vroeger zijn gedachten de vrije loop kon laten, moet hij nu voortdurend waakzaam zijn. Zijn blik glijdt niet alleen over de schapen, maar ook over de horizon. Achter iedere bosrand, in iedere schaduw, kan gevaar schuilen.
Daarom lopen tegenwoordig niet alleen lieve border collies en schapen mee over de heide. Bij de kudde bewegen zich ook imposante kuddebewakingshonden, trouwe wachters die dag en nacht paraat staan. Zij vormen de levende muur tussen roofdier en kudde, een nieuwe werkelijkheid in een oud landschap.
De prijs van die werkelijkheid werd pijnlijk duidelijk toen Daisy, één van onze trouwe border collies, vorig najaar na een wolvenaanval spoorloos verdween en naar alle waarschijnlijkheid het leven verloor. Zij was geen gewone hond, maar een onvervangbare kameraad van de herders en een stille kracht achter de kudde. Haar verlies liet zien hoe kwetsbaar zelfs de beschermers kunnen zijn.
Ook bezoekers ervaren dat de heide is veranderd. Waar vroeger kinderen tussen de schapen konden lopen en een nieuwsgierig lammetje konden aaien, vraagt een ontmoeting met de kudde nu meer afstand en meer begrip. Rond de weilanden beschermt stroomdraad de schapen tegen de wolf. Het landschap is hetzelfde gebleven, maar de manier waarop wij ons erin bewegen, is veranderd.
En toch…
Elke ochtend trekt de kudde opnieuw de heide op. Nog altijd kleuren de schapen het landschap, nog altijd verrichten zij het werk dat geen machine kan overnemen. Zij houden de Renderklippen open, levend en herkenbaar; een landschap waarin natuur, geschiedenis en mens al generaties lang met elkaar zijn verweven.
De Stichting Schaapskudde Epe-Heerde blijft zich met overtuiging inzetten voor het voortbestaan van de kudde. Dankzij de toewijding van de herders, de inzet van vrijwilligers en de steun van velen die de kudde een warm hart toedragen, leeft de hoop dat ook over dertig jaar, wanneer de kudde haar honderdjarig bestaan viert, nog steeds een herder met zijn schapen over de Renderklippen zal trekken.
Want een schaapskudde is meer dan een verzameling schapen. Zij is het kloppend hart van de heide, een levend verhaal dat iedere dag opnieuw wordt geschreven. Zolang de bellen en het gemekker blijven klinken, de herder de horizon blijft aftasten, de honden waken en de schapen hun eeuwenoude werk verrichten, zal de heide blijven ademen. En zolang de heide ademt, leeft ook het verhaal van de (Stichting) Schaapskudde Epe-Heerde voort en blijft een eeuwenoude traditie voortbestaan, een kostbaar stukje immaterieel cultureel erfgoed, doorgegeven van generatie op generatie.
